Kurs STS-01 / STS-02 · materiał dla prowadzącego
Definicje i rozwinięcia skrótów (także angielskich) z podstawą prawną i odesłaniem do modułów 1–9. Stan prawny: listopad 2026.
„open” category
Operacje niskiego ryzyka, które nie wymagają zgody ULC ani oświadczenia. Warunki: BSP z klasą lub do użytku prywatnego, MTOM poniżej 25 kg, bezpieczna odległość od osób i nigdy nad zgromadzeniami, VLOS, do 120 m od powierzchni ziemi, bez przewozu materiałów niebezpiecznych i bez zrzutów.
Podkategorie: A1 (blisko osób), A2 (C2: 30 m, 5 m w trybie niskiej prędkości), A3 (z dala od osób, 150 m od terenów zabudowanych).
„specific” category
Operacje, które wychodzą poza warunki kategorii otwartej. Warunki lotu wynikają z oceny ryzyka. Trzy drogi: oświadczenie STS, zezwolenie na operację albo certyfikat LUC.
„certified” category
Operacje wysokiego ryzyka, wymagające certyfikacji BSP, a w razie potrzeby także certyfikacji operatora i licencji pilota. Obejmuje m.in. loty BSP o wymiarze typowym od 3 m nad zgromadzeniami osób, przewóz osób oraz przewóz materiałów niebezpiecznych, który w razie wypadku stwarza wysokie ryzyko dla osób trzecich.
standard scenario
Opisany w przepisach rodzaj operacji w kategorii szczególnej, z gotowym zestawem ograniczeń i środków bezpieczeństwa. Operator nie składa wniosku o zezwolenie, tylko oświadczenie o zgodności ze scenariuszem. Obecnie w UE: STS-01 i STS-02.
VLOS over a controlled ground area in a populated environment
BVLOS with airspace observers over a controlled ground area in a sparsely populated environment
operational declaration
Dokument, w którym operator deklaruje zgodność operacji ze scenariuszem standardowym. Składa się go w KSID, z opłatą lotniczą za każdy scenariusz. ULC sprawdza kompletność i wydaje potwierdzenie odbioru i kompletności – dopiero wtedy wolno rozpocząć loty. Każdą zmianę danych zgłasza się bez zwłoki; zmiana numeru seryjnego BSP wymaga nowego oświadczenia.
Przepisy UE nie wyznaczają okresu ważności oświadczenia STS; datę ważności potwierdzenia sprawdź w KSID. Oświadczenie na podstawie zwolnienia składa się poza KSID.
operational authorisation
Decyzja Prezesa ULC na wniosek operatora, wydawana na podstawie oceny ryzyka (SORA albo PDRA). Droga dla operacji, które nie mieszczą się w scenariuszu standardowym.
Specific Operations Risk Assessment
Metodologia oceny ryzyka operacji w kategorii szczególnej (JARUS), w 10 krokach: od opisu operacji (ConOps) przez klasy ryzyka naziemnego (GRC) i powietrznego (ARC) do poziomu SAIL, celów bezpieczeństwa (OSO) i portfolio bezpieczeństwa.
Pre-Defined Risk Assessment
Predefiniowana ocena ryzyka przygotowana przez EASA dla typowej operacji (np. PDRA-S01, PDRA-G01). Operator wykazuje, że spełnia jej założenia, zamiast przeprowadzać pełną SORA; nadal potrzebne jest zezwolenie.
Light UAS operator Certificate
Certyfikat operatora lekkich BSP wydawany przez Prezesa ULC. Uprawnia operatora do samodzielnego zatwierdzania własnych operacji w zakresie certyfikatu, bez składania oświadczeń i wniosków.
controlled ground area
Obszar naziemny, na którym wykonywana jest operacja i w obrębie którego operator może zapewnić obecność wyłącznie osób zaangażowanych. W STS obejmuje rzut na ziemię przestrzeni operacyjnej i bufora ryzyka naziemnego. Osoby w KON muszą być poinformowane o ryzyku, przeszkolone i wyrazić wyraźną zgodę.
Zwolnienia ULC (2026–2027): bez KON dla BSP o wymiarze typowym do 1 m oraz dla podmiotów sektora publicznego – zob. zwolnienie.
flight geography
Przestrzeń, w której zaplanowano normalny lot BSP. Gdy pilot ma sygnał, że BSP może opuścić ten obszar, wykonuje procedury awaryjne.
contingency area / contingency volume
Pas otaczający obszar przestrzeni lotu, w którym BSP może się znaleźć w sytuacji nienormalnej. W STS jego zewnętrzna granica leży co najmniej 10 m poza granicą obszaru lotu.
operational volume
Suma obszaru przestrzeni lotu i obszaru przestrzeni bezpieczeństwa. Jej górna granica może sięgać 30 m powyżej dopuszczalnej wysokości lotu. Gdy BSP może opuścić przestrzeń operacyjną, pilot wykonuje procedury w sytuacji zagrożenia, w tym aktywację FTS.
ground risk buffer
Pas poza zewnętrzną granicą obszaru przestrzeni bezpieczeństwa, na który może spaść BSP po wyjściu z przestrzeni operacyjnej. Minimalne wartości w STS-01 (BSP nie na uwięzi):
To minima – dolicza się zapas na wiatr, czas reakcji i charakterystykę BSP. Na uwięzi: długość linki + 5 m. W STS-02: co najmniej droga BSP po aktywacji FTS według instrukcji producenta.
contingency procedures
Procedury na sytuacje nienormalne, gdy operacja jeszcze jest pod kontrolą. Pilot je wykonuje m.in. wtedy, gdy ma sygnał, że BSP może opuścić obszar przestrzeni lotu. Instrukcja operacyjna musi zawierać co najmniej procedury na:
emergency procedures
Procedury na sytuacje, w których bezpieczeństwo jest już zagrożone. Pilot je wykonuje m.in. wtedy, gdy ma sygnał, że BSP może opuścić przestrzeń operacyjną – w tym uruchamia system zakończenia lotu. Instrukcja operacyjna musi zawierać co najmniej procedury na:
Uzupełnia je plan reagowania w sytuacjach zagrożenia (ERP).
emergency response plan
Plan operatora na wypadek sytuacji zagrożenia. W STS musi zawierać co najmniej: plan ograniczenia eskalacji skutków, warunki powiadamiania właściwych organów i organizacji, kryteria rozpoznania sytuacji zagrożenia oraz jasny podział obowiązków pilota i pozostałego personelu.
flight termination system / means to terminate the flight
Środek pozwalający przerwać lot BSP, gdy może on opuścić przestrzeń operacyjną. Pilot sprawdza przed każdym lotem w STS, czy działa. W STS-02 od jego charakterystyki zależy szerokość bufora ryzyka naziemnego.
operations manual
Dokument operatora z opisem organizacji, koncepcji operacji, obsługi technicznej i procedur: normalnych, awaryjnych, w sytuacji zagrożenia, ochrony danych, zgłaszania zdarzeń i prowadzenia dokumentacji. W STS opracowuje ją operator; zakres minimalny – dodatek 5.
involved / uninvolved persons
Osoby zaangażowane uczestniczą w operacji lub są świadome jej ryzyka i zgodziły się w niej uczestniczyć. W STS przed operacją muszą zostać poinformowane o ryzyku, przeszkolone w zakresie środków bezpieczeństwa i wyrazić wyraźną zgodę. Pozostałe osoby są niezaangażowane.
airspace observer (STS-02)
Osoba, która skanuje przestrzeń wokół BSP w poszukiwaniu załogowych statków powietrznych, zna położenie BSP (wzrokowo lub za pomocą środków elektronicznych) i ostrzega pilota o zagrożeniu. Nie potrzebuje uprawnień pilota, ale musi być przeszkolona przez operatora.
unmanned aircraft observer (STS-01)
Osoba wspierająca pilota w locie VLOS w obserwacji przestrzeni wokół BSP. Między pilotem a obserwatorem musi być jasna i skuteczna komunikacja.
flight visibility
Najkrótsza odległość od pilota lub każdego obserwatora, z której w dzień widać i rozpoznaje się nieoświetlone obiekty, a w nocy – wyraźnie oświetlone; liczona we wszystkich kierunkach. W STS-02 musi przekraczać 5 km.
visual line of sight / beyond visual line of sight
VLOS – pilot utrzymuje stały, bezpośredni kontakt wzrokowy z BSP, bez pomocy przyrządów, i może kontrolować jego tor lotu. BVLOS – lot poza tym zasięgiem.
maximum take-off mass
Maksymalna masa startowa BSP, z ładunkiem i źródłem zasilania. Od niej zależą m.in. podkategoria w kategorii otwartej, szerokość bufora w STS-01 i obowiązek OC (od 0,25 do 20 kg).
characteristic dimension
Największy wymiar BSP, np. rozpiętość skrzydeł albo największa odległość między końcami łopat wirników. Od niego zależy m.in. kategoria certyfikowana (od 3 m nad zgromadzeniami) i zwolnienie ULC z KON dla BSP do 1 m.
UAS classes
Klasy nadawane przez producenta na podstawie rozporządzenia 2019/945, potwierdzone etykietą i deklaracją zgodności UE. C0 – poniżej 250 g; C1 – poniżej 900 g; C2 – poniżej 4 kg; C3 i C4 – poniżej 25 kg; C5 – dla STS-01; C6 – dla STS-02.
direct remote identification
System rozgłaszający w locie m.in. numer operatora, numer seryjny BSP, położenie BSP i pilota oraz wysokość. Wymagany dla klas C1, C2, C3, C5 i C6 (nie dla C0 i C4 oraz BSP na uwięzi). Pilot w STS sprawdza przed lotem, czy jest aktywny i aktualny.
geo-awareness
Funkcja BSP ostrzegająca pilota o strefach geograficznych. Operator wgrywa do niej aktualne dane, gdy wymaga tego strefa w miejscu operacji.
UAS operator / remote pilot
Operator – osoba fizyczna lub prawna, która eksploatuje BSP: odpowiada za procedury, personel, sprzęt i zgodność operacji (UAS.SPEC.050). Pilot – osoba sterująca BSP, odpowiedzialna za przygotowanie i wykonanie lotu (UAS.SPEC.060). Ta sama osoba może pełnić obie role.
UAS operator registration
W kategorii otwartej obowiązkowa dla BSP od 250 g, o energii uderzenia ponad 80 J lub z czujnikiem zbierającym dane osobowe; w kategorii szczególnej – zawsze. Operator rejestruje się w jednym państwie (zamieszkania lub siedziby) i umieszcza numer na każdym BSP. W Polsce: KSID.
UAS geographical zone
Część przestrzeni wyznaczona po to, by ułatwić, ograniczyć lub wykluczyć operacje BSP ze względu na bezpieczeństwo, ochronę, prywatność lub środowisko. W Polsce wyznacza je PAŻP. Typy według wytycznych nr 4/2025:
Krajowy System Informacji Dronowej
System ULC i PAŻP (drony.gov.pl): rejestr operatorów, profil pilota, składanie oświadczeń STS i planowanie misji.
aplikacja PAŻP
Aplikacja PAŻP do sprawdzania stref i aktywności przestrzeni oraz zgłaszania lotu (check-in). ULC: „Dron nie może znajdować się w powietrzu bez aktywnego check-in.” Pilot sam kończy check-in po lądowaniu. Od sierpnia 2026 do DroneTower loguje się wyłącznie kontem KSID; każdy pilot zgłasza check-in tylko za siebie. Szczegóły: check-in, zgłoś ucieczkę drona.
certificate of remote pilot theoretical knowledge
Wydawany po A1/A3 online i dodatkowym egzaminie u podmiotu wyznaczonego przez Prezesa ULC (min. 40 pytań, 30 dla posiadaczy A2; próg 75%). Ważny 5 lat; przed upływem odnawia się go przez ponowne wykazanie kompetencji albo szkolenie odświeżające.
accreditation of completion of the STS practical skill training
Wydaje je uznany podmiot albo operator szkolący (spełniający dodatek 3), gdy raport z ciągłej oceny potwierdza zadowalający poziom umiejętności. Osobno dla STS-01 i STS-02.
exemption, art. 71 Regulation 2018/1139
Czasowe zwolnienie z wybranych wymagań przepisów UE w razie pilnej potrzeby operacyjnej, przy zachowaniu równoważnego poziomu bezpieczeństwa. Obowiązujące w STS (do 31.12.2027):
administracyjne kary pieniężne
Stałe kwoty nakładane przez Prezesa ULC decyzją, m.in.: lot w strefie wbrew warunkom – 10 000 zł, brak rejestracji – 10 000 zł, naruszenie STS przez operatora – 4 000 zł, przez pilota – 3 000 zł, brak OC – 4 000 zł. Kwoty wg ustawy z 24.01.2025 – sprawdź tekst jednolity.
data protection impact assessment
Analiza ryzyka dla praw i wolności osób, których dane przetwarza się przy operacjach. Operator przeprowadza ją, gdy wymaga tego organ ochrony danych na podstawie art. 35 RODO. UODO wskazywał, że użycie dronów przez podmioty publiczne wiąże się z wysokim ryzykiem.
art. 81 prawa autorskiego
Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby. Wyjątki: osoba powszechnie znana, jeśli wizerunek wykonano przy pełnieniu funkcji publicznych, oraz osoba stanowiąca jedynie szczegół całości (zgromadzenie, krajobraz, impreza publiczna). Wizerunek jest też dobrem osobistym (art. 23 KC).
airspace classes
Nad Polską występują klasy C i D (przestrzeń kontrolowana – lot wymaga zgody kontroli ruchu) oraz G (niekontrolowana, od ziemi do FL095 poza strefami kontrolowanymi). Klasa E w Polsce nie występuje. Klasę konkretnej strefy podaje AIP.
Flight Information Region
Rejon informacji powietrznej – przestrzeń, w której zapewnia się służbę informacji powietrznej i alarmową. Polska to FIR Warszawa, oznaczenie EPWW.
Flight Level
Wysokość ciśnieniowa w setkach stóp przy ciśnieniu standardowym 1013,25 hPa. FL095 = 9500 ft ≈ 2895 m – górna granica przestrzeni klasy G w Polsce.
ICAO location indicators
Czteroliterowe kody lotnisk i jednostek; polskie zaczynają się od EP, np. EPWA – Warszawa-Chopin, EPKK – Kraków-Balice, EPRZ – Rzeszów-Jasionka, EPWW – FIR Warszawa.
International Civil Aviation Organization
Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (agenda ONZ). Ustala normy i zalecane metody postępowania, m.in. składnię komunikatów METAR i TAF oraz oznaczenia lotnisk.
Control Zone
Strefa kontrolowana lotniska – od ziemi do określonej wysokości. Ogólne zasady PAŻP dla BSP: do 1 km od granicy lotniska – zgoda zarządzającego; do 6 km – bez dodatkowej zgody BSP do 900 g i do 30 m AGL; ponad 6 km – do 25 kg i do 100 m AGL; w innych przypadkach plan misji i zgoda TWR. Zasady lokalne (np. EPRZ, rejony RPA w EPWA) mogą być inne.
Military Control Zone
Wojskowa strefa kontrolowana lotniska. Zasady koordynacji lotów BSP ustala Szef Szefostwa Służby Ruchu Lotniczego.
Aerodrome Traffic Zone
Strefa ruchu lotniskowego wokół lotniska niekontrolowanego. PAŻP stosuje dla niej podział podobny do CTR: do 1 km, do 6 km i ponad 6 km od ogrodzenia lotniska.
Terminal Control Area
Rejon kontrolowany lotnisk – przestrzeń kontrolowana nad CTR, zwykle od określonej wysokości w górę.
Prohibited, Restricted, Danger area
P – strefa zakazana, R – strefa ograniczeń, D – strefa niebezpieczna. PAŻP przekłada je na strefy geograficzne BSP (DRA) z warunkami w DroneTower.
Temporary Segregated Area
Strefa czasowo wydzielona – w czasie aktywności inni użytkownicy przestrzeni nie mogą do niej wlatywać. Aktywność – w AUP/UUP.
Temporary Reserved Area
Strefa czasowo rezerwowana – przelot innych użytkowników możliwy za zgodą służb ATS.
Air Defence Identification Zone
Strefa identyfikacji obrony powietrznej – przestrzeń, w której statki powietrzne muszą być identyfikowane przez obronę powietrzną. PAŻP konwertuje ją na strefę geograficzną BSP.
navigation warning area
Obszar ostrzeżenia nawigacyjnego – jedna ze struktur, które PAŻP konwertuje na strefy geograficzne BSP. Rozwinięcie angielskie podaję według znaczenia z prezentacji PAŻP – sprawdź w AIP (GEN 2.2).
rozwinięcia nie potwierdzono
Struktura wojskowa wymieniona przez PAŻP wśród struktur konwertowanych na strefy geograficzne BSP. Oficjalnego rozwinięcia nie znalazłem – sprawdź w AIP Polska, GEN 2.2.
UAS geographical zones in Poland
Oznaczenie stref geograficznych BSP w Polsce: DRA-P, DRA-R (RH, RM, RL), DRA-T, DRA-I – szczegóły w haśle „Strefa geograficzna”. Oficjalnego rozwinięcia skrótu DRA w sprawdzonych źródłach nie znalazłem.
rozwinięcia nie potwierdzono
Rejony w CTR EPWA (od 29.10.2026) w czterech kolorach: niebieski – najwięcej swobody, zielony – zgoda TWR powyżej limitu, żółty – limity indywidualne, czerwony – najwięcej ograniczeń. Warunki pokazuje DroneTower. Rozwinięcia skrótu nie znalazłem.
Airspace Use Plan / Updated Airspace Use Plan
Plan wykorzystania przestrzeni powietrznej i jego aktualizacja – mówią, kiedy działają strefy czasowe (TSA, TRA, R, D). Widoczne w DroneTower, na dronemap.pansa.pl i airspace.pansa.pl. W kreatorze misji KSID widać planowaną aktywność stref (d-AUP; rozwinięcia tego oznaczenia nie potwierdzono).
Notice to Airmen
Wiadomość dla lotnictwa o zmianach w urządzeniach, służbach, procedurach lub zagrożeniach, w tym o strefach tymczasowych. DroneTower pokazuje strefy z NOTAM.
Aeronautical Information Regulation And Control
System publikowania zmian w informacji lotniczej we wspólnych, z góry ustalonych datach (cykl 28-dniowy). Strefy z cyklu AIRAC są widoczne w DroneTower.
Aeronautical Information Publication
Zbiór informacji lotniczej państwa: części GEN (ogólna), ENR (trasowa – m.in. klasyfikacja przestrzeni) i AD (lotniska). W Polsce na ais.pansa.pl. Opisuje strukturę przestrzeni, nie jej bieżącą aktywność.
aerodrome control tower
Organ kontroli lotniska. Wydaje zgody na loty BSP w CTR poza ogólnymi limitami i może przesyłać komunikaty przez DroneTower.
Flight Information Service
Służba informacji powietrznej – przekazuje informacje przydatne do bezpiecznego lotu, np. o ruchu załogowym w pobliżu (komunikat w DroneTower).
Air Traffic Services
Służby ruchu lotniczego: kontrola ruchu (np. TWR), informacja powietrzna (FIS) i służba alarmowa. Komunikaty ATS w DroneTower pilot potwierdza.
check-in (DroneTower)
Zgłoszenie lotu w DroneTower przed startem: numer operatora, masa BSP, kategoria i podkategoria, wysokość AGL, promień obszaru, czas do startu i czas lotu. Kończy go pilot po lądowaniu – aplikacja nie zamyka zgłoszenia sama.
fly-away report (DroneTower)
Przycisk w DroneTower na wypadek utraty kontroli nad BSP: pilot podaje szacowany czas do wyczerpania baterii i przybliżoną prędkość. Nie kończy się wtedy check-inu.
mission plan
Plan lotu składany w kreatorze misji KSID (drony.gov.pl). Kreator sprawdza parametry, pokazuje strefy na trasie i ich planowaną aktywność. Gdy misja spełnia warunki strefy, system może automatycznie wydać zgodę. Wymagany m.in. w CTR poza ogólnymi limitami i w Centrach Kompetencji.
aplikacja PAŻP (cotulata.pl)
Aplikacja internetowa PAŻP, przez którą każdy może zgłosić podejrzany lot drona. Zgłoszenia trafiały do Policji, PSP lub WCZK.
PANSA competence centre
Obszary, w których od 24.07.2026 loty VLOS powyżej 50 m AGL i wszystkie operacje BVLOS wymagają planu misji w KSID; nowe strefy CK – do czasu osobnych zasad jak strefy DTM.
rozwinięcia nie potwierdzono
Rodzaj stref PAŻP, do którego odwołują się zasady w Centrach Kompetencji. Oficjalnego rozwinięcia nie znalazłem.
PANSA Drone Help Center
Pomoc PAŻP dla pilotów BSP: tel. (22) 574 57 75, drony@pansa.pl, kanał „Pansa Drony” (dane z 03.2025 – sprawdź aktualność).
Polish Air Navigation Services Agency (PANSA)
Polska Agencja Żeglugi Powietrznej – instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej; wyznacza strefy geograficzne BSP, prowadzi DroneTower i współprowadzi KSID.
U-space
Unijne ramy usług zarządzania ruchem dronów w wyznaczonej przestrzeni (rozporządzenie 2021/664). Rozporządzenie 2026/1821 doprecyzowało zgłaszanie zdarzeń w operacjach U-space.
normal procedures
Procedury lotu, gdy BSP jest w obszarze przestrzeni lotu: przygotowanie, listy kontrolne, lot według planu, czynności po locie. Element instrukcji operacyjnej (dodatek 5).
European Co-ordination Centre for Accident and Incident Reporting Systems
Platforma zgłaszania zdarzeń lotniczych (aviationreporting.eu). Od 1.02.2023 zgłoszenia do PKBWL i ULC idą tą drogą, nie później niż 72 godziny od zdarzenia; telefon lub e-mail nie spełnia wymogów.
occurrence reporting
Operator BSP zgłasza zdarzenia związane z bezpieczeństwem zgodnie z rozporządzeniem 376/2014 (art. 19 ust. 2 rozporządzenia 2019/947). Wykaz zdarzeń obowiązkowych: 2015/1018, zaktualizowany rozporządzeniem 2026/1821 (od 17.08.2026). Zgłaszający są chronieni, z wyjątkiem umyślnych naruszeń i rażącego niedbalstwa.
State Commission on Aircraft Accidents Investigation
Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych – bada wypadki i poważne incydenty lotnicze. Zgłoszenia – przez ECCAIRS2.
Concept of Operations
Koncepcja operacji – opis operacji, BSP, obszaru, personelu i procedur; pierwszy krok SORA i część instrukcji operacyjnej.
national standard scenario
Krajowy scenariusz standardowy – przejściowe scenariusze krajowe; oświadczenia NSTS wygasły do 31.12.2025.
Acceptable Means of Compliance / Guidance Material
Akceptowalne sposoby spełnienia wymagań i materiały zawierające wytyczne, wydawane przez EASA do rozporządzeń (np. SORA to AMC do art. 11, tabela buforów STS ma swój GM).
1:1 rule
Odstęp lub bufor co najmniej równy wysokości lotu, np. na 150 m – bufor co najmniej 150 m (PDRA, SORA 2.0). W A2 materiał GM: odstęp poziomy od osób niezaangażowanych nie mniejszy niż wysokość, minimum 30 m. W STS-01 zamiast tej zasady obowiązuje tabela buforów.
low-speed mode
Wybierany przez pilota tryb ograniczający prędkość względem ziemi: w klasie C5 do 5 m/s (STS-01), w klasie C2 do 3 m/s (A2 – odstęp 5 m).
geofencing
Potocznie: blokada wlotu do zdefiniowanych stref, zwykle po stronie producenta BSP. Nie jest wymogiem prawnym klasy; nie mylić z geoświadomością (ostrzeganiem).
geocaging / programmable operational volume
Funkcja zapobiegająca opuszczeniu zaprogramowanego obszaru – w poziomie i pionie. Wymóg klasy C6; producent podaje wielkość obszaru bezpieczeństwa potrzebną na błąd pozycji, czas reakcji i manewr korekty. W STS-02 pilot ustawia obszar przed lotem.
kinetic energy
E = ½ · m · v². Dwukrotny wzrost prędkości daje czterokrotny wzrost energii – stąd limit 5 m/s w STS-01. Przykład: 9 kg przy 5 m/s ≈ 113 J, przy 15 m/s ≈ 1013 J.
Joint Authorities for Rulemaking on Unmanned Systems
Międzynarodowa grupa władz lotniczych opracowująca wytyczne dla BSP, m.in. metodykę SORA.
Ground Risk Class / intrinsic Ground Risk Class
Klasa ryzyka naziemnego w SORA: początkowa (iGRC) z wymiaru i prędkości BSP oraz gęstości zaludnienia, końcowa – po środkach ograniczających. W SORA 2.5 z rzeczywistej gęstości zaludnienia.
Air Risk Class
Klasa ryzyka powietrznego w SORA – zależy od rodzaju przestrzeni i prawdopodobieństwa spotkania załogowego statku powietrznego.
Tactical Mitigation Performance Requirement
Wymagania wobec taktycznych środków ograniczających ryzyko powietrzne (np. wykrywanie i unikanie) wynikające z ARC.
Specific Assurance and Integrity Level
Poziom I–VI wyznaczany z GRC i ARC; określa, które cele bezpieczeństwa operacyjnego (OSO) i z jaką solidnością trzeba spełnić.
Operational Safety Objectives
Cele bezpieczeństwa operacyjnego w SORA – dotyczą m.in. operatora, personelu, BSP, procedur i warunków. Wymagana solidność: niska, średnia lub wysoka, zależnie od SAIL.
SORA version 2.5
Wersja metodyki przyjęta decyzją EASA ED Decision 2025/018/R z 29.09.2025; ryzyko naziemne z rzeczywistej gęstości zaludnienia. ULC wdraża dokumenty wytycznymi po tłumaczeniu; wnioski przez KSID planowane na przełom 2026/2027.
Extended Visual Line of Sight
Lot w rozszerzonym zasięgu widoczności z udziałem obserwatorów. W SORA 2.5 pojęcie usunięto – takie operacje opisuje się jako BVLOS z obserwatorem przestrzeni.
Meteorological Aerodrome Report
Rutynowy komunikat o pogodzie na lotnisku (zwykle co 30 lub 60 minut), czas w UTC. Przykład: 24008G18KT 9999 BKN025 08/03 Q1018 – wiatr, widzialność, chmury, temperatura i punkt rosy, ciśnienie.
Terminal Aerodrome Forecast
Prognoza pogody dla lotniska z okresem ważności i zmianami (BECMG – becoming, TEMPO – temporary, PROB – probability).
area forecast for low-level flights
Prognoza obszarowa dla lotów na niskich poziomach, przygotowywana dla FIR Warszawa; dostępna na awiacja.imgw.pl.
Ceiling And Visibility OK
Widzialność 10 km lub więcej, brak chmur poniżej 5000 ft (lub najwyższej wysokości minimalnej sektora) i brak istotnych zjawisk.
Q-code: altimeter setting to obtain elevation
Ciśnienie zredukowane do poziomu morza, w hPa. Przy nim wysokościomierz na ziemi pokazuje wysokość lotniska nad poziomem morza.
Coordinated Universal Time
Czas uniwersalny koordynowany – stosowany w komunikatach lotniczych (litera Z). W Polsce zimą UTC+1, latem UTC+2.
knot
Jednostka prędkości: 1 kt = 1 mila morska na godzinę = 1852 m/h ≈ 0,514 m/s. 10 kt ≈ 5 m/s ≈ 18,5 km/h.
gust
Chwilowy wzrost prędkości wiatru ponad wiatr średni; w METAR litera G, np. 27015G25KT. Do decyzji o locie liczą się porywy.
fog, mist (brume), haze
FG – mgła (widzialność poniżej 1 km), BR – zamglenie (1–5 km), HZ – zmętnienie (suche cząstki). VV – widzialność pionowa przy niebie niewidocznym.
few, scattered, broken, overcast
Ilość chmur w ósmych częściach nieba: FEW 1–2/8, SCT 3–4/8, BKN 5–7/8, OVC 8/8; wysokość podstawy w setkach stóp, np. BKN025 = 2500 ft.
dew point
Temperatura, do której trzeba ochłodzić powietrze, by para wodna zaczęła się skraplać. Mała różnica temperatury i punktu rosy (1–2 °C) – ryzyko mgły. Przy 10 °C i 70% wilgotności punkt rosy ≈ 4,8 °C (wzór Magnusa).
turbulence
Nieregularne ruchy powietrza: mechaniczna (opływ przeszkód – najsilniejsza po zawietrznej), termiczna (nagrzane podłoże), w szkwale przed burzą.
Institute of Meteorology and Water Management – National Research Institute
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy. Prowadzi m.in. portal awiacja.imgw.pl (METAR, TAF, GAMET) i meteo.imgw.pl (prognozy, ostrzeżenia).
planetary K-index
Wskaźnik aktywności geomagnetycznej (0–9) pokazywany w aplikacjach dla pilotów BSP jako sygnał możliwych zakłóceń GNSS i kompasu. Progów regulacyjnych nie ma – informacja pomocnicza.
Command and Control link
Łącze dowodzenia i kontroli między stacją zdalnego sterowania a BSP. Klasy C5 i C6 ostrzegają pilota o pogorszeniu i osobno o utracie łącza. Zachowanie po utracie łącza (RTH, zawis, lądowanie) ustawia się przed lotem.
Global Navigation Satellite System
Globalne systemy nawigacji satelitarnej: GPS (USA), Galileo (UE), GLONASS (Rosja), BeiDou (Chiny). Dają pozycję BSP; zakłócenia przy elewacjach i odbiciach sygnału.
Global Positioning System
Amerykański system nawigacji satelitarnej, jeden z systemów GNSS.
Real-Time Kinematic
Technika korekcji pozycji GNSS w czasie rzeczywistym z użyciem stacji referencyjnej – dokładność rzędu centymetrów.
Return to Home
Automatyczny powrót do punktu startu – po utracie łącza, przy niskim stanie akumulatora lub na polecenie. Wysokość RTH musi być wyższa niż przeszkody na trasie. To funkcja autopilota, nie FTS.
Inertial Measurement Unit
Jednostka pomiaru bezwładnościowego: żyroskopy i przyspieszeniomierze – orientacja i stabilizacja BSP. W profesjonalnych BSP często zdublowana.
Electronic Speed Controller
Elektroniczny regulator obrotów – zamienia sygnał autopilota na prąd zasilający silnik. Awaria oznacza utratę jednego zespołu napędowego.
Brushless DC motor
Bezszczotkowy silnik prądu stałego – typowy napęd wielowirnikowców.
lithium polymer / lithium-ion
Akumulatory litowo-polimerowe i litowo-jonowe. Mniej energii w zimnie; uszkodzone lub spuchnięte – nie używać (ryzyko pożaru). Parametry, ładowanie i przechowywanie – według producenta.
Automatic Dependent Surveillance – Broadcast
System, w którym statek powietrzny rozgłasza swoją pozycję. Odbiornik ADS-B w części BSP ostrzega o statkach z nadajnikiem ADS-B Out – nie wykryje tych bez niego.
Ingress Protection rating
Oznaczenie odporności obudowy na pył i wodę (np. IP55) według normy IEC 60529. Informacja producenta – nie zgoda na lot w każdym deszczu.
redundancy
Zdublowanie elementów (IMU, kompasy, GNSS, akumulatory, wirniki, łącza), tak by pojedyncza awaria nie kończyła się utratą BSP.
Unmanned Aircraft System / Unmanned Aircraft
UA – bezzałogowy statek powietrzny; UAS – system bezzałogowego statku powietrznego (BSP wraz ze stacją sterowania i łączem). W polskich materiałach oba pojęcia skraca się zwykle do BSP.
situational awareness
Trzy poziomy (model Endsley, 1995): percepcja elementów otoczenia, rozumienie ich znaczenia, przewidywanie rozwoju sytuacji. Najczęstsza przyczyna utraty: wpatrzenie w ekran.
Illness, Medication, Stress, Alcohol, Fatigue, Emotion
Lista kontrolna zdolności do lotu: choroba, leki, stres, alkohol, zmęczenie, emocje (w niektórych wersjach także jedzenie). Mnemotechnika z lotnictwa załogowego (FAA), nie przepis. Podstawa prawna: UAS.SPEC.060.
Swiss cheese model
Zdarzenie następuje, gdy luki w kolejnych zabezpieczeniach (organizacja, nadzór, warunki, działanie człowieka) ułożą się w jednej linii. Klasyfikacja błędów: pomyłka, zapomnienie, błąd decyzji, naruszenie.
Dirty Dozen
Dwanaście typowych przyczyn błędów: brak komunikacji, zbytnia pewność siebie, brak wiedzy, rozproszenie, brak pracy zespołowej, zmęczenie, brak zasobów, presja, brak asertywności, stres, brak świadomości, złe normy.
closed-loop communication
Nadawca mówi, odbiorca powtarza i mówi, co robi, nadawca potwierdza lub poprawia. Podstawowa technika CRM.
Crew Resource Management
Zarządzanie zasobami zespołu – szkolenie z komunikacji, podziału zadań, asertywności i podejmowania decyzji, pochodzące z lotnictwa załogowego.
mission pressure
Nacisk, by wykonać zadanie mimo złych warunków lub zmęczenia – typowe zagrożenie w służbach ratowniczych. Przeciwdziałanie: kryteria odwołania lotu ustalone z góry w instrukcji operacyjnej.
proof of completion of online training (A1/A3)
Zaświadczenie po szkoleniu i teście online ULC dla podkategorii A1 i A3 – warunek przystąpienia do egzaminu STS.
STS theoretical knowledge examination
Co najmniej 40 pytań (30 dla posiadaczy A2), 90 s na pytanie, próg 75%, ponowne podejście po 3 dniach. Osiem dziedzin: przepisy, ograniczenia człowieka, procedury, ryzyko naziemne, ogólna wiedza o BSP, meteorologia, osiągi BSP, ryzyko powietrzne. Jeden egzamin dla STS-01 i STS-02.
Civil Aviation Authority of Poland
Urząd Lotnictwa Cywilnego – krajowy organ nadzoru; Prezes ULC wydaje wytyczne (np. 1/2025, 4/2025) i zwolnienia, prowadzi z PAŻP system KSID.
European Union Aviation Safety Agency
Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego – opracowuje przepisy, AMC i GM, m.in. do rozporządzeń 2019/945 i 2019/947.
Above Ground Level / Above Mean Sea Level
Wysokość nad poziomem terenu / nad średnim poziomem morza. Limity BSP podaje się zwykle w AGL; w STS – do 120 m od najbliższego punktu powierzchni ziemi.
Beyond Visual Line of Sight
Lot poza zasięgiem widoczności pilota (STS-02, z obserwatorami przestrzeni lub po zaprogramowanej trasie). Start i lądowanie w STS-02 – w VLOS.
General Data Protection Regulation (GDPR)
Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (UE) 2016/679. Nagrania z BSP mogą zawierać dane osobowe; operator stosuje zasady RODO, w razie potrzeby wykonuje DPIA.
Brak pojęć pasujących do wyszukiwania.